Column - Column verloskundigen
De verloskundige, wat doet ze nou precies? Wat komt er allemaal kijken bij het vak? 3 verloskundigen, uit verschillende delen van het land, houden hier een column bij. Iedere week lees je een nieuwe column van 1 van hen.
Geplaatst op: 27-04-2009
Door Caroline Grootes
Van mijn ouders, die historici zijn, heb ik pas het boekje van Dirk Damsma over het Hollandse huisgezin van 1560 tot heden (Kosmos historisch) geleend. Hierin las ik tot mijn verbazing en ook schrik dat het niet (lang) genoeg geven van borstvoeding één van de hoofdoorzaken van de hoge kindersterfte in de 19e eeuw is geweest. De moeders gingen kort na de geboorte weer werken en de baby’s werden gevoed met verdunde koemelk en broodpap. Dit was niet gezond en het water waarmee de melk verdund werd was vaak vervuild. Tot 1880 stierf mede hierdoor 1 op de 5 kinderen in hun eerste levensjaar. Amsterdamse artsen ontdekten rond 1860 dat de kindersterfte vooral in de lage sociale klassen erg hoog was, behalve in de drie arme maar overwegend joodse wijken van Amsterdam. Daar bleken de moeders wel allemaal lang borstvoeding te geven. Goede reden om de campagne voor het geven van borstvoeding kracht bij te zetten. En het buitenshuis werken van moeders aan te merken als een sociaal kwaad! De rijkere vrouwen hoefden niet te werken, en gaven daardoor wel zelf borstvoeding. Ook hadden ze vaker wel de beschikking over schoon drinkwater. In Zeeland was de sterfte door de slechte kwaliteit van het drinkwater zelfs nog hoger dan in Holland, en in Drenthe was ze het laagst. Door de promotie van borstvoeding eind 19e eeuw nam de zuigelingensterfte snel af tussen 1880 en 1900. Doordat de katholieke kerk in deze tijd een zedelijkheidsoffensief begon en een ontblote borst uit den boze werd gevonden, steeg de zuigelingensterfte in de overwegend katholieke gebieden (Brabant) aanvankelijk nog. Als rond de eeuwwisseling de algehele levensstandaard toeneemt en de voeding, huisvesting en hygiëne (riolering!) aanzienlijk verbeteren zet de daling van de zuigelingensterfte gelukkig verder door. De eerste consultatiebureaus dateren uit 1901. Door kennis over besmettingsgevaar (bacteriën) nam ook de kraamvrouwensterfte af. Door het terugdringen van de infectieziekten pokken, mazelen, longontsteking en niet te vergeten tuberculose nam in het algemeen de sterfte onder schoolkinderen en volwassenen sindsdien verder af.
Over de gunstige invloed op de gezondheid van moeder en kind is iedereen vast al overvoerd door de ‘borstvoedingsmaffia’. Waarom wordt dit een maffia genoemd? Willen zij koste wat het kost iedereen aan het borstvoeden hebben? Worden ze daar zelf beter van? Willen ze flesvoedingfabrikanten dwars zitten? Is hun enthousiasme doorgeslagen? In de vorige eeuw werd de bemoeienissen van artsen, verloskundigen en consultatiebureaus door de moeders met open armen ontvangen. Moeders in Nederland verkeren thans in een luxepositie door welvaart, voorlichting en keuzevrijheid. Ik ben heel blij met het scala aan uitstekende kunstvoedingen. Voor een deel van de moeders is flesvoeding een uitstekende keuze, soms de enige mogelijkheid, oplossing of redding. Toch is de promotie van borstvoeding blijvend actueel. We gaan gelukkig niet meer dood aan vervuild water en ondervoeding, maar halen bij lange na niet alle voordelen uit onze mogelijkheden met betrekking tot borstvoeding, gezondheid en preventie.
Feit is dat alle hulpverleners in de eerste lijn overtuigd zijn van de noodzaak van borstvoeding en bezorgd zijn over het lage percentage borstgevoede kinderen van zes maanden en ouder. Bijna alle moeders (80%) beginnen met borstvoeding, maar na één maand geeft nog maar 55% borstvoeding en na drie maanden 35% en na zes maanden 25%. Informatie en voorlichting zijn dus op zichzelf wel voldoende om iedereen er van te overtuigen borstvoeding te gaan geven. Maar waardoor stoppen moeders veel te snel, waarom houden ze het niet vol? Hier laat onze begeleiding het misschien afweten. Zijn de omstandigheden zo moeilijk om het voeden door te zetten, lukt de combinatie met werken niet of gaat het bij de borstvoeding zelf mis (te weinig melk, pijn, enz).
Ik heb geleerd dat in de zeventiger jaren het percentage borstgevoede kinderen nog veel lager was: in 1970 gaf na 3 maanden minder dan 20% van de moeders borstvoeding.
Dit was dus ook niet de eerste keer in de geschiedenis dat het er zo voorstond.
De perinatale sterfte is sinds kort weer volop in het nieuws, Nederland scoort maar matig. Borstvoeding kan niet de oorzaak zijn van de hogere sterfte, want die vindt ook voor, rond en direct na de geboorte plaats. Maar de beter scorende landen hebben wel ook een veel hoger percentage borstgevoede kinderen. In de derde wereld zijn veel moeders en baby’s er helaas nog net zo beroerd aan toe als onze voorouders in de 19e eeuw. Als wij een voorbeeld zouden geven aan de derde wereld maakt dat wel degelijk uit (nee, ik ben niet van de borstvoedings-maffia...). We kunnen natuurlijk geld geven voor schoon drinkwater en kunstvoeding cadeau doen. Maar worden de vrouwen daar sterker van, onafhankelijker, de kinderen gezonder? Is het niet veel feministische en vrouwvriendelijker dat wij hier in de rijke ontwikkelde landen het juiste voorbeeld te geven door massaal borstvoeding te geven?
Ik had al tien jaar vrouwen begeleid tijdens de borstvoeding (in de kraamweek) toen ik mijn eigen kinderen ging voeden. Als ik ergens veel van geleerd heb is het daarvan. Dat was echt heel anders dan ik had gedacht. Veel moeilijker, maar ook veel leuker, bijzonderder. Ik moet toegeven dat je als verloskundige klanten hebt die veel begrip hebben voor het feit dat je tijd nodig hebt om te kolven. Maar als het spreekuur uitgelopen was tot in mijn kolftijd en de wachtkamer liep al weer vol, dan schoot de melk niet bepaald gemakkelijk toe! Des te gemakkelijker schoot mijn melk toe bij iedere willekeurige baby die het in mijn aanwezigheid op een huilen zette. Ik heb gekolfd in keukens terwijl de vrouw boven haar weeën weg zuchtte. Ik ben vele malen terug geweest naar mijn kraamvrouwen om mijn moedermelk, die nog in hun koelkast lag, op te halen... Kwam ik ’s nachts thuis na een bevalling met hele volle borsten, stond daar het lege flesje op de boekenplank boven ons bed. Baby net weer voldaan nasmakkend in de wieg. Kon ik voor ik kon gaan slapen eerst nog gaan kolven. Misverstanden waren er ook. ‘Sorry voor het wachten, ik moest even kolven’. Oh, speel jij golf? Zwangere komt binnen met haar partner in mijn spreekkamer na mijn kolfpauze. Zegt hij: wat waren ze toch aan het boren hiernaast, wat een geluid hè (ik had niet bepaald de modernste, stilste kolf).
Borstvoeding geven is een kunst, die je kunt leren, en deze kunst kun je weer doorgeven aan anderen. Niet te vergeten aan je eigen dochters. Het is bekend dat een vrouw die zelf geen borstvoeding heeft gehad, eerder stopt met borstvoeding geven en vaker problemen heeft. Eigenlijk is het gek dat we het zo normaal vinden dat onze kinderen koemelk drinken. We geven massaal onze kinderen jarenlang dagelijks melk! Deze melk van het kalfje waarderen we meer dan onze eigen moedermelk. Toch is koemelk behalve drager van veel gezonde voedingsstoffen ook een veroorzaker van heel wat leed, denk aan allergieën.
We moeten niet onderschatten wat de waarde is van de verworven rechten om in de ‘baas z’n tijd’ (of onze eigen tijd) onze kinderen borstvoeding te geven of de melk af te kolven. Laten we toch allemaal massaal gebruik maken van deze rechten, en ons hard maken voor goede regelingen waar deze ontbreken, voor alle moeders die na ons komen.
Een vriendin van mij was 14 jaar geleden ambtenaar bij de gemeente Amsterdam. De Gemeenteraad maakte zich hard voor de regelgeving rond kolven op het werk. Toen ze zwanger was stapte ze naar haar baas en vroeg waar de kolfkamer (met koelkast, goede stoel, slot op de deur enzovoort..) in het gemeentehuis was. Hij stond met z’n mond vol tanden. Ze was de eerste die er naar vroeg. En ze zette door: de ruimte kwam er alsnog!
Een van de meest verbluffende feiten over moedermelk vind ik dat de samenstelling van de melk wisselt afhankelijk van de zwangerschapsduur waarmee de baby ter wereld komt. Toen dit ontdekt werd is door de flesvoeding producenten de premature kunstvoeding ontwikkeld, die net als de moedermelk van prematuur bevallen moeders een ander vet-eiwit-suikergehalte heeft.
Het ontroerendste verhaal dat ik ken is van een vrouw die één week na de geboorte van haar eerste kind een psychose kreeg. Voor deze gelukkig zeldzame complicatie moest ze een week opgenomen worden en kreeg ze zware medicatie. Ze moest daarom stoppen met borstvoeding geven. Een vriendin van haar die een baby van enkele maanden voedde, nam haar baby erbij aan de borst. Ze voedde beide kinderen! Na een week was de vrouw zodanig hersteld dat ze zelf haar baby weer kon verzorgen. Ze stopte met de medicijnen en begon weer met borstvoeding geven. Tegen alle adviezen van de hulpverleners in. En het lukte. Ze gaf nog een jaar lang borstvoeding. Zij stond achter haar keuze, accepteerde de problemen die op haar pad kwamen, en nam de regie van haar leven zo gauw ze kon weer in eigen hand.
Linneke82 scheef op 14-03-2012 om 09:28:08
Mooie column! En helemaal waar, hier ook geen contractverlenging gehad met een rotsmoes 1,5 week nadat ik kenbaar had gemaakt zwanger te zijn... Wat voel je je dan naar zeg!
